Δέκα χρόνια κρίσης στις Ένοπλες Δυνάμεις…Άλλαξε κάτι προς το καλύτερο ή όλα έγιναν ακόμη χειρότερα;

Μια μικρή ομάδα στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων “υπογράφει” το κείμενο που ακολουθεί. Δίνει σαφέστατη απάντηση στο παραπάνω ερώτημα. Καλό θα ΄ναι να το μελετήσουν στα πολύ υψηλά κλιμάκια της ηγεσίας, γιατί αυτοί που γνωρίζουν τι πραγματικά συμβαίνει στις Ένοπλες Δυνάμεις δεν κυκλοφορούν στους διαδρόμους των Γενικών Επιτελείων. Εκεί ασχολούνται αυτές τις ημέρες με το “ποιος φεύγει, ποιος έρχεται και ποιος επανέρχεται”…

Το κείμενο:

Κάποιες φορές αισθανόμαστε ότι σε αυτή τη χώρα είμαστε διαρκώς χαμένοι σε κάποια μετάφραση. Μάλλον ο αφορισμός αυτός είναι ο μόνος τρόπος που έχουμε για να εξηγήσουμε κάποιες καταστάσεις, που κατά τα λοιπά, έπρεπε να είναι αρκετά εύκολο να εξηγηθούν.

Η χώρα, όπως όλοι ξέρουμε, άσχετα αν κάποιοι επιθυμούν να παίζουν με τις λέξεις, έφτασε το 2010 στην χρεοκοπία. Αυτό είναι ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός. Αν κάποιοι θεωρούν ότι δεν είναι έτσι επειδή δεν είχαμε… εφόδους σε σούπερ μάρκετ, δικαίωμά τους. Τα γεγονότα όμως είναι αδιάψευστα.

Ένα τέτοιο γεγονός είναι και η χρηματοδότηση των ΕΔ, η οποία στα χρόνια της κρίσης μειώνεται διαρκώς κάθε χρόνο και αυτό είναι κάτι που πρέπει να μας απασχολήσει πάρα πολύ σοβαρά. Δεν γίνεται από τη μία να ακούμε ότι βγήκαμε από τα μνημόνια ή ότι έχουμε για πρώτη φορά τόσα δις ευρώ μαξιλάρι, αλλά από την άλλη μεριά «το ταμείον να είναι μείον» σε χίλιους δυο άλλους τομείς, είτε της καθημερινότητας των πολιτών, είτε σε πιο ευαίσθητους και ανελαστικούς όπως οι ΕΔ.

Διαρκώς μιλάμε με στελέχη των ΕΔ. Διαρκώς γινόμαστε αποδέκτες πολύ σοβαρών προβληματισμών, που θα χαρακτηρίζαμε ιδιαίτερα λογικούς. Κοντεύουμε δεκαετία από τη χρεοκοπία και τελικά αναρωτιώμαστε αν, όντως, άλλαξε κάτι προς το καλύτερο στις ΕΔ, διότι τα κουκιά δεν μας βγαίνουν:

  • ο μέσος όρος ηλικίας του προσωπικού αυξάνεται,
  • οι απαιτήσεις που έχουμε από αυτό επίσης (συχνά και εκτός καθηκόντων, όπως η ενασχόληση με τα hot spot),
  • το υλικό παλαιώνει και το μόνο που ακούμε είναι ευχολόγια περί του τι ΘΑ αποκτήσουμε
  • η χρηματοδότηση μειώνεται χρόνο με το χρόνο, με όσα αυτό μπορεί να συνεπάγεται, ακόμα και σε απλά πράγματα.

Παλιά, μιλάγαμε για άλλες καταστάσεις: για παράδειγμα μιλάγαμε για στελέχη που έβαζαν το χέρι στην τσέπη ρεφενέ, για να διορθωθεί πιο γρήγορα μια μικρή βλάβη και να φύγει το πλοίο. Πλέον αυτά έχουν σταματήσει να γίνονται: και οι βλάβες είναι ακριβότερες και τα στελέχη έχουν πάψει να έχουν αυτή τη δυνατότητα, αν και εξακολουθούν να έχουν το φιλότιμο. Πλέον μιλάμε ακόμα και για υπηρεσίες που είναι επικίνδυνο να κυκλοφορείς το βράδυ εντός ή εκτός κτιρίων διότι δεν υπάρχουν ούτε λάμπες για να αντικαταστήσουν τις καμμένες με αποτέλεσμα να εγκυμονούνται κίνδυνοι τραυματισμών. Δεν το συζητάμε καν για τη γραφική ύλη, που έχει παγιωθεί να καλύπτεται από τις τσέπες των στελεχών προκειμένου να μην βαλτώνει το σύστημα.

Μπορεί «κάποιοι» να μην επιθυμούν να έρχονται αντιμέτωποι με τέτοιες αλήθειες, όμως πλέον δεν μπορούμε να μιλαμε για σκόνη που την κρύβουμε επιμελώς κάτω από το χαλάκι, αλλά για ολόκληρο ελέφαντα μέσα στο δωμάτιο.

Το ερώτημα είναι αμείληκτο: γιατί φτάσαμε εκεί; Οι απαντήσεις έπρεπε να έχουν δοθεί… προχθές.

Μετά από δέκα χρόνια σκληρής οικονομικής κρίσης και μιας χρεοκοπίας, θεωρούμε ότι έχουμε το δικαίωμα να αναρωτιώμαστε τι έχει αλλάξει και σε τι βαθμό. Θα φέρουμε ένα παράδειγμα: αν υποθέσουμε ότι μια υπηρεσία του Στρατού στη βόρειο Ελλάδα θέλει να αγοράσει βίδες (απλές βίδες), σε τι τιμή θα τις πάρει; Θα είναι η ίδια τιμή με τις βίδες που θα αγοραστούν στην Αττική από μονάδα του Ναυτικού ή στη Νότιο Ελλάδα από μονάδα της Αεροπορίας; Το πιο κρίσημο είναι το εξής: υπάρχει αρχείο για να γίνεται (σε πρώτη φάση) η σύγκριση των τιμών ή η σχετική κατανάλωση; Κυρίως όμως, έχει γίνει ποτέ σύγκριση με τις πραγματικές εμπορικές τιμές της αγοράς;

Ας μην κρυβόμαστε πια. Το ελληνικό δημόσιο πάσχει από μια διαχρονική μάστιγα: των τριών προσφορών. Βρισκόμαστε στην εποχή που σχεδόν τα πάντα μπορούν να αγοραστούν από το διαδίκτυο και όμως, φτάνουν στ’ αφτιά μας διαρκώς πληροφορίες ότι κάποιοι επιδιώκουν να συνεργάζονται μόνο με τοπικές κοινωνίες και «γνωστούς». Γιατί;

Μέσα από τις τρεις προσφορές, ο νόμος λέει ότι επιλέγεται η χαμηλότερη, αρκεί να πληροί τις προδιαγραφές φυσικά. Άλλο πρόβλημα αυτό: οι προδιαγραφές, αλλά ας μην επεκταθούμε τώρα διότι προέχουν άλλα ερωτήματα:

  • Η χαμηλότερη προσφορά όμως, είναι όντως η χαμηλότερη;
  • Είναι αλήθεια ότι στην εποχή του ίντερνετ, υπάρχουν περιπτώσεις όπου «δεν εκδήλωσε άλλος ενδιαφέρον»;
  • Είναι αλήθεια ότι πολλές φορές η χαμηλότερη τιμή, μπορεί να είναι πολύ τσουχτερή σε σχέση με την πραγματική εμπορική τιμή της αγοράς;
  • Ισχύει ότι μια συνηθισμένη δικαιολογία είναι του τύπου «που να στείλει/έρθει ο άλλος από την άλλη άκρη της Ελλάδας;». Δηλαδή αν ο «άλλος» είναι φτηνότερος, τι πειράζει από πού θα έρθει ή θα στείλει τα υλικά του;
  • Και μία αυτονόητη ερώτηση για κάθε σοβαρό κράτος: υπάρχει αρμόδιο Όργανο που να έχει τη δυνατότητα να ελέγχει αυτούς τους αριθμούς ή το μόνο που κάνουμε είναι να κοιτάμε αν υπάρχουν οι τρεις προσφορές για να ξεμπερδεύουμε; Η έμφαση είναι επίτηδες στη δυνατότητα, διότι ελεγκτικοί μηχανισμού υπάρχουν. Το ερώτημα είναι τι ακριβώς μπορούν να κάνουν.

Θα διερωτηθούμε μεγαλοφώνως το πιο κρίσημο ερώτημα: πόσο δύσκολο είναι να φτιαχτεί μια διακλαδική διαδικτυακή πλατφόρμα, στην οποία θα μπορεί να έχει πρόσβαση κάθε οικονομικός φορέας, για κάθε αντικείμενο, από όλη τη χώρα, να εισάγει όλα τα απαιτούμενα στοιχεία και δικαιολογητικά για να γίνει μια προμήθεια; Εννοούμε, από τιμή προσφοράς για κάθε προϊον, μέχρι τα συνοδευτικά πιστοποιητικά του προϊόντος και τα στοιχεία του οικονομικού φορέα. Είναι τόσο δύσκολο να καταλάβουμε ότι άλλη τιμή θα πάρουμε για δέκα βίδες και άλλη για χίλιες; Μήπως θα έπρεπε τα Επιτελεία να ρίξουν το βάρος τους στην οργάνωση και τον συντονισμό τέτοιων ενεργειών καθώς και στις μεταφορές των υλικών σε όλη την Ελλάδα, με γνώμονα τα πάντα να γίνονται ηλεκτρονικά για να αποφεύγεται η γραφειοκρατία;

Απασχολούμε τόσο κόσμο για συμβάσεις, μικρές ή μεγάλες, προκειμένου να ελέγχουν την κάθε λεπτομέρεια. Στερούμε τον κόσμο από θέσεις και απασχολήσεις πιο καίριες. Σπαταλάται πολύτιμος χρόνος και φαιά ουσία σε έρευνα εμπορίου για προσφορές, σε ελέγχους δικαιολογητικών, για υπεράσπιση σε δικαστήρια αν απορριφθεί ένας φάκελος κλπ. Δεν μπορούν όλα αυτά να γίνονται αυτόματα, σε κεντρικό διαδικτυακό επίπεδο;

Μην ξεχνάμε ότι εδώ και χρόνια, διαγωνισμοί για εργασίες και προμήθειες αναρτώνται ούτως ή άλλως στο διαδίκτυο, άρα που είναι το δύσκολο (και γιατί να μην μπορεί) αυτή η διαδικασία να επεκταθεί σε όλα τα επίπεδα; Ακόμα και σε αυτά της παραλαβής του υλικού ή της εργασίας. Για παράδειγμα, γιατί τα πρωτόκολλα παραλαβής να μην γίνονται και αυτά στην εφαρμογή; Παρελήφθη η εργασία; Ναι: επόμενο βήμα. Είναι σωστό το τιμολόγιο; Ναι: επόμενο βήμα. Χορηγήθηκαν τα απαιτούμενα πιστοποιητικά; Όχι: δεν μπορείς να ολοκληρώσεις. Τηρήθηκε η προθεσμία; Όχι: πρόστιμο.

  • Είσαι εταιρία: εισέρχεσαι στην εφαρμογή των ΕΔ με το επαγγελματικό ΑΦΜ της και αυτόματα συνδέεσαι με το taxis. Δεν έχεις φορολογική ενημερότητα; Σε πετάει έξω.
  • Ανεβάζεις πιστοποιητικά. Δεν έχεις ΣΑΥ/ΦΑΥ ή χρωστάς στο ΙΚΑ; Σε πετάει έξω.
  • Θες να ανεβάσεις προσφορά για ένα υλικό ή μια εργασία αλλά είσαι πονηρός. Δεν ανεβάζεις τις προδιαγραφές. Σε πετάει έξω.
  • Θες να υποβάλεις προσφορά για πέντε επισκευές κτιριακών εγκαταστάσεων σε πέντε διαφορετικές υπηρεσίες. Γιατί να στέλνεις τα ίδια χαρτιά πέντε φορές σε πέντε διαφορετικούς αποδέκτες; Τα ανεβάζεις στο «λογαριασμό» της εταιρίας σου στην εφαρμογή και βρίσκονται αυτόματα εκεί. Όποτε λήγουν, έχεις την υπορέωση να τα ξανανεβάσεις, ειδάλλως το σύστημα σε πετάει έξω.

Ζούμε στην εποχή που υπάρχουν διαδικτυακές πλατφόρμες που μπορείς να βρεις ένα προϊόν που θες από τη βάση δεδομένων τους και στο βγάζουν και από το φθηνότερο στο ακριβότερο. Έχουν προδιαγραφές, κριτικές, πορεία τιμών κλπ. Οι ΕΔ έχουν τόσους άξιους προγραμματιστές και δεν μπορεί να γίνει κάτι τόσο απλό; Θεωρούμε ότι δεν χρειάζεται να αναφέρουμε συγκεκριμένες ιστοσελίδες για να καταλάβουν αυτοί που πρέπει, ποιες εννοούμε. Είμαστε βέβαιοι ότι και οι ίδιοι μέσω των ίδιων ιστοσελίδων βρίσκουν τα φθηνότερα προϊόντα.

Κατανοούμε ότι υπάρχουν και κρίσημα υλικά ή εργασίες, δεν είναι όλα βίδες, λάμπες ή επισκευές τοίχων. Είμαστε βέβαιοι ότι στις ΕΔ έχουν βρει άπειρες φορές στο παρελθόν λύσεις για πολύ πιο δύσκολα ζητήματα ώστε να κολλήσουν σε κάτι τέτοιο, που να διασφαλίζει το υπηρεσιακό απόρρητο, όποτε αυτό απαιτείται.

Ας μη γελιόμαστε, οι ΕΔ εξακολουθούν να πληρώνουν αμαρτήματα του παρελθόντος και φοβόμαστε ότι αυτό δεν θα βελτιωθεί δραματικά στα επόμενα χρόνια, όσο δεν εκσυγχρονίζονται οι διαδικασίες. Ακόμα και σε νομικό επίπεδο, ποιος οικονομικός φορέας θα τολμήσει κινηθεί νομικά επειδή τον «έκοψε» μια διαδικτυακή εφαρμογή και όχι «ο υπεύθυνος που μπορεί να είχε κάτι μαζί μου»;

Διαβάζουμε διαρκώς διαμαρτυρίες για τους μειούμενους προϋπολογισμούς, όμως δεν έχουμε διαβάσει κανέναν να μας λέει τι προμήθειες έχουν γίνει όλα αυτά τα χρόνια και κυρίως σε τι τιμές. Διότι, δεν το κρύβουμε, υπάρχουν περιπτώσεις όπου φτάνουν στ’ αφτιά μας πληροφορίες που η αυθόρμητη αντίδρασή μας είναι «αποκλείεται να ισχύει». Όπως για παράδειγμα σκεφτήκαμε ότι αποκλείεται μια απλή ανακαίνιση κτιρίου (ξενώνα φιλοξενίας προσωπικού) σε νησί του ανατολικού Αιγαίου να φέρεται να κόστισε σχεδόν 1.500.000 € σε εποχές κρίσης και δραματικών περικοπών,  όταν με τα ίδια χρήματα χτίζεις δύο αντίστοιχα καινούργια κτίρια. Ή μήπως δεν αποκλείεται; Ποιος ελεγκτής υπέγραψε τέτοια έξοδα; Ποιος μηχανικός ανέλαβε τέτοιες μελέτες και ποιος τις ενέκρινε; Σημαντικά ερωτήματα, των οποίων οι απαντήσεις ίσως να δείχνουν και πρόσθετες παθογένειες του συστήματος.

Συνοψίζοντας, θέλουμε να ανακεφαλαιώσουμε τα ερωτήματα:

  • Μήπως πρέπει να διερευνηθούν νέοι τρόποι προμηθειών, σύγχρονοι, που να διασφαλίζουν την εξοικονόμηση πόρων και να δένουν τα χέρια τυχόν πονηρών; Ο τρόπος που περιγράψαμε πιθανώς να μην χρειάζεται ούτε αλλαγή της νομοθεσίας, έστω σε αρχικό στάδιο, παρά μόνο του τρόπου υλοποίησης.
  • Μήπως οι ελεγκτικοί μηχανισμοί είναι συνολικά πεπαλαιωμένοι και ως εκ τούτου, ανεπαρκείς και πρέπει να εκσυγχρονιστούν;
  • Μήπως με το υφιστάμενο γραφειοκρατικό σύστημα απασχολείται υπερβολικά μεγάλος αριθμός προσωπικού για ζητήματα που θα μπορούσαν να γίνονται αυτόματα από μία απλή εφαρμογή ή μία ιστοσελίδα;
  • Μήπως κάποιοι, αντί να αντιδρούν στα πάντα, να ξανασκεφτούν τι σημαίνει διακλαδικότητα και τα οφέλη που αυτή θα φέρει;
  • Μήπως πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι μετά από μια δεκαετία οικονομικής κρίσης, δεν έχουμε άλλα περιθώρια για πελατειακές σχέσεις και υπερκοστολογήσεις;
  • Μήπως πρέπει να μας απασχολήσει στα σοβαρά η λεπτομέρεια ότι το κύριο κριτήριο προμήθειας είναι η πιο συμφέρουσα τιμή και όχι ο… πιο ντόπιος προμηθευτής;
  • Μήπως να κοιτάξουν ο αρμόδιοι να ενσωματώσουν στις ΕΔ καθημερινές απλές πρακτικές που ισχύουν σε αντίστοιχους τομείς των επαγγελματικών και ιδιωτικών σχέσεων;

Θεωρούμε το θέμα τεράστιο, έχει μόνο οφέλη για τις ΕΔ και γι’αυτό είναι βέβαιο ότι θα επανέλθουμε. Αναφορικά με τη διακλαδικότητα, η πρόσφατη προσπάθεια μετεγκατάστασης της μονάδας πεζοναυτών από το Βόλο στην Αττική, απέδειξε ότι, δυστυχώς, έχουμε πολύ δρόμο ακόμα να διανύσουμε. Ευελπιστούμε πάντως πως όπου δεν θα ευδοκιμήσει άμεσα η διακλαδικότητα, θα αναλάβουν δράση έστω τα Επιτελεία, τουλάχιστον να ξεκινήσει από εκεί ένας συγκεντρωτισμός.

Στο ενδιάμεσο, που ελπίζουμε ότι οι αρμόδιοι θα ασχοληθούν σοβαρά, ίσως να έπρεπε να επιβεβαιωθεί αν το παράδειγμα που αναφέραμε με το ποσό του ξενώνα ισχύει, ώστε να ενημερωθούμε όλοι. Εκτιμούμε ότι το αρμόδιο Επιτελείο έχει ήδη καταλάβει σε ποια περίπτωση αναφερόμαστε και δεν θα χρειαστεί να επανέλθουμε.

Ο Πάρις Καρβουνόπουλος είναι δημοσιογράφος από το 1986. Από το 1993 καλύπτει το ρεπορτάζ του ΥΠΕΘΑ. Εργάστηκε στον ΑΝΤΕΝΝΑ από το 1991 ως το 2015. Επικεφαλής της ιστοσελίδας Onalert.gr από το 2010 ως τον Ιανουάριο του 2016. Σήμερα είναι στρατιωτικός συντάκτης της Real News και συνεργάτης του Reuters . Επικεφαλής του Militaire.gr από τις 29 Φεβρουαρίου 2016